STULECIE DOMU SERCAŃSKIEGO NA PRZEMYSKIEJ "GÓRCE" (1917-2017) - Oficjalna strona sióstr sercanek

SZUKAJ
Idź do spisu treści

Menu główne:

STULECIE DOMU SERCAŃSKIEGO NA PRZEMYSKIEJ "GÓRCE" (1917-2017)

s. Jadwiga Kupczewska, SłNSJ

Pierwszej wspólnocie sercańskiej, która uformowała się i została prawnie umocowana w Przemyślu – 15 kwietnia 1917 r., przewodziła mianowana wówczas przełożona s. Angela Anna Trapp, która sprawowała tę funkcję łącznie 12 lat. Wspólnota wówczas zawiązana była wspólnotą odpowiedzialną za organizację nowego dzieła zgromadzenia w Przemyślu – jakim była szkoła gospodarcza dla dziewcząt.

Koncepcja powstania domu Służebnic Najśw. Serca Jezusowego w Przemyślu zrodziła się w roku 1913 r. To wówczas w Krakowie 18 maja – siostry wraz z m. Klarą L. Szczęsną, zadecydowały, że przyszły przemyski dom przeznaczony będzie na ochronkę – przedszkole dla dzieci, a także, że znajdą w nim dobre warunki starsze siostry nie zdolne już do pracy apostolskiej. Projektowany klasztor miał nosić nazwę „Ochronka Jubileuszowa Serca Pana Jezusa”, gdyż planowano oddanie go do użytku w 1914 r. – w roku złotego jubileuszu kapłaństwa Założyciela zgromadzenia bpa Józefa Sebastiana Pelczara.

Zachowane plany architektoniczne potwierdzają te zamiary. Jednak z bliżej nieznanych powodów projekt ten nie został zrealizowany. Zamiast ochronki powstała szkoła żeńska, a w domu zamieszkały siostry-nauczycielki i siostry pomagające w prowadzeniu gospodarstwa przyszkolnego.


Fot 1. AGSłNSJ. Projekt fasady domu Zgromadzenia SłNSJ w Przemyśl (1913 r.)

Założyciele sióstr sercanek, św. J. S. Pelczar (profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, a w latach 1899-1924 biskup przemyski) wraz z bł. m. Klarą Ludwiką Szczęsną, powołanemu przez siebie zgromadzeniu zlecili oprócz opieki nad służącymi, robotnicami i dziećmi w ochronkach, prowadzenie szkół. Miały one na początku charakter pośredni pomiędzy kursami dokształcającymi, a szkołą gospodarczą. Pierwsza z nich powstała w 1905 r. w Korczynie koło Krosna, a trzynaście lat później podobna do niej: Szkoła gospodarstwa domowego pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusowego w Przemyślu.



Fot. 2. AGSłNSJ. Przemyśl, Szkoła Rolnicza, fasada

Została ona zorganizowana i otwarta w roku 1919 przy ówczesnej ul. Szczytowej (dziś św. J. S. Pelczara). Inicjatorem jej powstania był niewątpliwie sam ordynariusz przemyski J. S. Pelczar. W akcie fundacyjnym i w Rozporządzeniu co do szkoły praktycznej dla dziewcząt w Przemyślu założonej w 1919 r. biskup przemyski zapisał, iż naczelnym motywem założenia szkoły praktycznej była troska o dziewczęta wiejskie i małomiasteczkowe z diecezji przemyskiej. Pragnął on, jak napisał do swoich diecezjan w Kronice Diecezji Przemyskiej – by szkoły sercańskie pomnażały chwałę Bożą i cześć Najświętszego Serca Jezusowego, a także by były pożyteczne dla samych diecezjan. Miały one za zadanie w zamyśle ich fundatora "ugruntowanie dziewcząt w duchu religijnym, żeby potem w tymże duchu zbawiennym wpływ wywierały, jako też wykształcenie ich w zatrudnieniach praktycznych, aby każda z nich mogła się stać pożyteczną dla bliźnich, a nawet założyć podobną szkołę w swojej wiosce".

Śledząc historię powstania klasztoru, szkoły i wspólnoty sióstr sercanek odnotować należy, że bp J. S. Pelczar wraz ze zgromadzeniem, w 1913 r., nabył pod to dzieło 5,5 morgową parcelę (grunt przy ul. Szczytowej zakupiono od księży profesorów seminarium duchownego). W 1914 r. zgromadzenie podjęło pierwsze pracę, według planów i pod nadzorem Piotra Damaszki. Jednak działania wojenne lat 1914-1918 pokrzyżowały plany.

Mimo, że budowa domu zakończyła się w 1917 r. działalność szkoły rozpoczęła się dopiero w 1919 r., kiedy oddano do użytku szkolnego dom i budynki gospodarcze. Założyciel zgromadzenia zatroszczył się również o urządzenie szkoły i koniecznego dla niej gospodarstwa. Uroczystość otwarcia szkoły miała miejsce 3 września 1919 r. Podczas mszy św., w nowo poświęconej kaplicy na terenie domu i szkoły, bp J. S. Pelczar przemówił do uczennic, zachęcając je, aby "starały się pilnie korzystać z wykładanych im nauk".

Charakter szkoły był zbliżony do powstałej wcześniej placówki edukacyjnej w Korczynie tak pod względem zakresu nauki, jak i stylu wychowania. Na podstawie zachowanych planów zajęć wiadomo, że w szkole zastosowano podział przedmiotów na teoretyczne i praktyczne. Taki podział był możliwy dzięki bp J. S. Pelczarowi, który właśnie dla celów praktycznych wyposażył szkoły we wzorcowe gospodarstwa.

Z dokumentacji szkolnej wynika, że opracowany i dostosowany do warunków szkoły program został zatwierdzony był przez kuratorium i funkcjonował do końca istnienia szkół. W ramach przedmiotów teoretycznych prowadzono pogadanki etyczno-religijne w wymiarze 20 godz. w ciągu roku szkolnego oraz uczono języka polskiego (154 godz.), historii Polski (41), nauki o Polsce (31), rachunków (154), geo¬grafii (41), przyrody (164). Zajęcia praktyczne obejmowały: hodowlę (134 godz.), weterynarię (21), mleczarstwo (30), pszczelnictwo (31), warzywnictwo i sadownictwo (82), rolnictwo (41), pogadanki gospodarcze (41), rachunki gospodarcze (30), higienę i ratownictwo (31), rysunki (41).



Fot. 3. Zajęcia kulinarne, Szkoła Gospodarcza, Przemyśl, 1930 r.

Nie zachowała się natomiast dokumentacja odnośnie programu nauki w gimnazjach gospodarczych, które prowadziło zgromadzenie w latach 1947-1950, jednak na podstawie relacji ustnych byłych nauczycielek i uczennic ustalono, że uczono w nich przedmiotów podobnych, co w szkole rolniczej kładąc akcent na naukę przedmiotów ogólnokształcących. Zasadniczą różnicą było wykształcenie wstępne, gdyż do gimnazjum gospodarczego mogła uczęszczać młodzież, która ukończyła szkołę powszechną drugiego szczebla.

Liczba uczennic w szkole przemyskiej przeciętnie wahała się od 40 do 45 dziewcząt, a w niektórych latach przekraczała 50. Uczyły się w niej dziewczęta z różnych stron Polski: Pomorza, Śląska, Polski centralnej, a największy procent stanowiły uczennice z okolic Przemyśla, Rzeszowa i Krakowa.

Działalność szkoły została przerwana przez II wojnę światową i trzeba zaznaczyć, że był to kres świetności przemyskiej szkoły. Siostry zmuszone były opuścić dom, gdyż jak zanotowano w kronice 19 listopada 1939 r. klasztor został zajęty przez wojsko sowieckie.

Siostry powróciły na przemyską "górkę" dopiero 21 października 1941 r., i wówczas zamianowano kolejną przełożoną tej wspólnoty, którą była s. Albina Eleonora Budzowska.

Po zakończeniu działań wojennych w latach 1945-1950 w Przemyślu siostry starały się powrócić do pierwotnej działalności i prowadziły wówczas Prywatne Gimnazjum Gospodarcze. Szczątkowe zachowanie dokumentacji z tego czasu pozwala wnioskować, że zgromadzenie przygotowywało się do przekwalifikowania gimnazjum na Liceum Przemysłu Gastronomicznego. Jednak w związku z reorganizacją szkolnictwa zawodowego oraz opracowaniem nowej sieci szkolnej, nowo powstałe Kuratorium Okręgu Szkolnego Rzeszowskiego nie zaakceptowało tego typu zmiany. Pismem z dnia 25 sierpnia 1948 r. Kuratorium poinformowało zarząd generalny zgromadzenia w Krakowie, że: "na rok szkolny 1948/49 nie udziela zezwolenia na prowadzenie w Przemyślu Liceum Przemysłu Gastronomicznego".

Kuratorium Rzeszowskie zezwoliło jedynie na prowadzenie, aż do likwidacji klas drugiej i trzeciej gimnazjum gospodarczego, według dotychczasowego programu. Rozporządzenie to pośrednio wskazywało na zamknięcie szkoły w perspektywie dwóch lat, gdyż kuratorium nie udzieliło pozwolenia na otwarcie naboru do kolejnych klas pierwszych. By usprawnić likwidację szkoły przemyskiej, zaplanowaną na 1950 r., Ministerstwo Oświaty w 1948 r. przyznało Prywatnemu Gimnazjum SS. Sercanek w Przemyślu uprawnienia szkół państwowych, obejmując nad nim zwierzchność prawną. Kuratorium w Rzeszowie rozciągnęło te uprawnienia na wcześniejszy rok 1947, czyniąc tym samym trzy ostatnie lata istnienia szkoły całkowicie uzależnione od państwowych władz szkolnych.

Likwidacja szkoły sercańskiej posiadała również inne oblicze. Fizyczne bowiem zamknięcie szkoły po zakończeniu roku szkolnego 1949/50 nie zakończyło procesu likwidacyjnego. Dopełnieniem spraw administracyjnych było zawłaszczenie mienia, dokonane przez ówczesne władze państwowe w 1954 r. Zajęto wówczas znaczną części domu i internatu dla dziewcząt, który prowadziły siostry od 1950 r. Zamknięcie internatu miało miejsce 27 sierpnia 1954 r. Dzień ten był dla mieszkanek internatu i dla sióstr zaskoczeniem. Zgromadzenie przeprowadziło w okresie wakacji gruntowny remont domu z myślą o kolejnym roku prowadzenia internatu. Bez wcześniejszego powiadomienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie – Wydział Oświaty, powołując się na art. 1, 2 i 13 ustawy z 11 marca 1932 r. o prywatnych szkołach oraz zakładach naukowo-wychowawczych, decyzją z dnia 26 sierpnia 1954 r., zamknęło internat. Równocześnie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Przemyślu decyzją z 26 sierpnia 1954 r. przydzieliło budynek internatu wraz z wyposażeniem, PWRN – Wydziałowi Oświaty w Rzeszowie.

Wspomnienia wydarzeń z roku 1954 pozostały żywe w pamięci sióstr wówczas tam pracujących i ks. bpa Bolesława Taborskiego, mieszkającego w sąsiedztwie. Z relacji świadków wynika, że dom został szczelnie otoczony przez liczny oddział Milicji Obywatelskiej i Służb Bezpieczeństwa. Wszyscy jego mieszkańcy otrzymali zakaz opuszczenia miejsca pobytu. Zostały zajęte budynki byłej szkoły i pobliskiego Małego Seminarium. Na obszar zajęty przez Milicję Obywatelską nie mógł nikt wejść, ani nie mógł go opuścić. Na początku dokonano dokładnej rewizji obydwóch domów (Małego Seminarium i byłej szkoły), a następnie siłą zajęto poszczególne pomieszczenia. Mieszkańcy Małego Seminarium – licealiści – stawiali opór, jednak bez większych skutków. W budynku szkolnym, po rewizji zajęto cały parter i wejście główne. Siostry mogły korzystać wyłącznie z I piętra. W celu utrudnienia kontaktów z siostrami klatka schodowa została zabita deskami, a wkrótce zamurowana. Dla sióstr pozbawionych wejścia do domu wybudowano pomost. Tak fakt te uwieczniła siostra kronikarka: "Dnia 26 sierpnia zabrano nam internat. Zajęto cały parter, drzwi frontowe zamknięto przed nami i zbudowano nam pomost drewniany [przez okno] dla osobnego wejścia. Żyjemy w ciągłej niepewności, bo różne wersje krążą o naszym domu".

Wejście główne i parter zostały zajęte przez władze Wydziału Wyznań i przeznaczone na internat dla I Liceum Ogólnokształcącego im J. Słowackiego w Przemyślu. Wśród nielicznych dokumentów dotyczących wydarzeń roku 1954 zachowała się kilkustronicowa umowa najmu, zawarta między Zgromadzeniem Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego a Liceum Ogólnokształcącym TPD w Przemyślu, z dnia 28 marca 1957 r. W dokumencie tym zgromadzenie występuje jako strona dobrowolnie oddająca w najem część własnych zabudowań wraz z ogrodem.

Na mocy tej umowy zgromadzenie zostało pozbawione części swego domu łącznie na dwadzieścia siedem lat. W tym czasie od września 1954 r. do czerwca 1978 r. mieścił się w przemyskim domu zgromadzenia internat Liceum Ogólnokształcącego TPD, a następnie od czerwca 1978 r. do 31 sierpnia 1981 r. pomieszczenia te użytkował Zespół Szkół Zawodowych Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy w Przemyślu nr 2 i Technikum Łączności. W 1981 r., po dwudziestu siedmiu latach starań, zgroma¬dzenie odzyskało swoją własność i przeznaczyło budynek na dom formacyjny dla nowicjatu zakonnego. 


 
PRZYNALEŻNOŚĆ DO GENERALATU
KRAKÓW - DOM GENERALNY
ĆMIELÓW - Dom Modlitwy

Włochy
GENZANO di Roma
RZYM - Dom Polski
RZYM - Parafia św. Stanisława BM

Delegatura na Ukrainie
BRODY
LWÓW
NOWOGRAD WOŁYŃSKI
ROMANÓW
ZŁOCZÓW
PROWINCJA ŚW. JÓZEFA
RZESZÓW - PROWINCJA
BIECZ
BYSTRA
FRYSZTAK
JAŚLISKA
KAMESZNICA
KIELCE
KORCZYNA - Dom św. Józefa
KORCZYNA - "Emaus"
KRAKÓW - Dom Macierzysty
KRAKÓW - Bursa
KRAKÓW - Przedszkole
KRAKÓW - Kuria
PROWINCJA NMP KRÓLOWEJ POLSKI
CZĘSTOCHOWA - PROWINCJA
ŁASK
ŁÓDŹ
ŁÓDŹ - Szpital Bonifratrów
OSIEK WIELKI
PUCK
RADOMSKO
SŁUPCA
WARKA
WARSZAWA
WŁOCŁAWEK
WŁOSZCZOWA
WŁOSZCZOWA - DPS
ZALESIE GÓRNE
ZALESIE GÓRNE - Dom Opieki
PROWINCJA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA JEZUSOWEGO
USA

CRESSON, PA - PROWINCJA
CRESSON, PA - Dom Opieki
MUNSTER, PA
SWEDESBURG, PA
WILMINGTON, DE

Jamajka
MAGGOTTY
PROWINCJA ŚW. MAŁGORZATY MARII ALACOQUE
Francja

FOUQUIERES-LES-BÉTHUNE - PROWINCJA
ISSY-LES-MOULINEAUX
NEUF MARCHÉ
PARAY LE MONIAL
PARYŻ

WICEPROWINCJA ŚW. FRANCISZKA
Boliwia

MONTERO - WICEPROWINCJA
COCHABAMBA
COCHABAMBA - sierociniec
LA PAZ
MONTERO
PUERTO RICO
VALLE de SACTA

Argentyna
BARILOCHE
copyright @ siostry sercanki 2014
PROWINCJA ŚW. JÓZEFA

LIPSKO
LUBLIN
ŁĘG TARNOWSKI
PIŃCZÓW
PIONKI
PRZEMYŚL
PRZEMYŚL - Dom Biskupów
RZESZÓW - Dom św. J.S. Pelczara
RZESZÓW - Dom Biskupów
SŁOMNIKI
SPYTKOWICE
ZAKOPANE

REFERAT POWOŁANIOWY SIÓSTR SERCANEK
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego